Hướng dẫn nghiệm thu ốp lát: độ phẳng, ron, độ dốc thoát nước

Ốp lát là hạng mục nhìn thấy mỗi ngày. Một viên gạch lệch, một đường ron to nhỏ không đều, một chỗ đọng nước — bạn sẽ nhìn nó suốt mười năm. Và khác với sơn, gạch đã dán thì gỡ ra là hỏng cả mảng.

Buổi nghiệm thu ốp lát không cần biết nghề. Cần đúng ba thứ: một cây thước dài, một viên bi, và điện thoại có đèn.

Kiểm độ phẳng — cây thước 2 mét

Đặt thước áp lên mặt gạch, xoay nhiều hướng, nhìn khe hở giữa thước và mặt gạch.

• Sàn: khe hở không quá 3 mm trên chiều dài 2 m
• Tường: không quá 2 mm — tường dễ thấy hơn sàn vì ánh sáng chiếu ngang

Không có thước dài thì dùng cạnh một thanh nhôm thẳng, hoặc mượn của chính thợ. Người làm tốt luôn có sẵn và không ngại đưa.

Kiểm cả chỗ nối giữa hai viên. Lấy ngón tay miết ngang qua đường ron. Nếu cảm thấy gờ — viên này cao hơn viên kia — thì đó là lỗi. Gờ dưới 1 mm còn chấp nhận được; sờ thấy rõ bằng tay là phải sửa. Chỗ này gọi là "vênh mép", nó vừa xấu vừa dễ sứt cạnh khi kéo đồ đạc.

Kiểm gạch rỗng — gõ, không nhìn

Đây là lỗi nguy hiểm nhất vì không nhìn thấy được. Gạch dán thiếu hồ ở dưới, để lại khoảng rỗng, vài tháng sau nứt hoặc bong.

Cách kiểm: gõ nhẹ lên từng viên bằng đốt ngón tay hoặc cán tuốc nơ vít.

• Tiếng đanh, chắc → dán đủ hồ
• Tiếng bộp, rỗng → có khoảng trống bên dưới

Gõ hết cả phòng mất khoảng mười phút. Đừng gõ mẫu vài viên — lỗi này thường tập trung ở góc phòng và mép tường, chỗ thợ khó với tay.

Tỷ lệ chấp nhận được thường là không quá 5% số viên, và tuyệt đối không có viên rỗng ở lối đi chính hay chỗ đặt đồ nặng.

Kiểm đường ron

Đường ron là thứ tố cáo tay nghề nhanh nhất.

Nhìn dọc theo đường ron, cúi thấp ngang tầm mắt. Ron phải thẳng, không lượn sóng. Chỉ cần lệch một chút là mắt thấy ngay khi nhìn dọc, dù đứng thẳng nhìn xuống thì không thấy.

Đo bề rộng ron ở nhiều chỗ. Phải đều nhau. Ron chỗ 2 mm chỗ 4 mm nghĩa là gạch được đặt bù trừ cho tường không vuông — lỗi thuộc về khâu chuẩn bị, không phải khâu dán.

Nhìn màu ron. Phải đều, không loang, không có chỗ đậm chỗ nhạt. Ron loang thường do chà lúc hồ chưa khô đều hoặc lau bằng khăn quá ướt.

Kiểm ron đã đầy chưa. Miết móng tay dọc đường ron. Nếu móng lọt xuống sâu, ron chưa đầy — nước sẽ đọng vào đó, lâu ngày đen và mốc.

Kiểm độ dốc thoát nước — viên bi

Chỗ này chỉ áp dụng cho nhà vệ sinh, ban công, sân thượng, sàn bếp có thoát sàn.

Phép thử viên bi: đặt viên bi ở góc xa nhất so với miệng thoát, thả tay. Bi phải tự lăn về phía miệng thoát. Làm ở nhiều góc khác nhau.

Bi đứng yên, hoặc lăn sai hướng, nghĩa là dốc chưa đủ hoặc dốc ngược. Nước sẽ đọng thành vũng.

Phép thử nước — chắc hơn: dội chừng một xô nước lên sàn, đợi năm phút, rồi nhìn.

• Sàn phải khô, chỉ còn ẩm
• Không được có vũng đọng ở bất cứ chỗ nào
• Đặc biệt nhìn bốn góc và chân bồn cầu — hai chỗ hay đọng nhất

Độ dốc chuẩn thường là 1–2%, tức mỗi mét dài thì thấp xuống 1–2 cm về phía thoát sàn. Nhưng bạn không cần đo con số — viên bi và xô nước nói đủ.

Nhìn miệng thoát sàn. Mặt ga thoát phải thấp hơn mặt gạch xung quanh, không được bằng hoặc cao hơn. Bằng nhau là nước đọng quanh ga.

Bốn chỗ hay bị bỏ qua

• Góc trong và góc ngoài. Chỗ hai mặt gạch gặp nhau. Phải khít, cắt vát hoặc dùng nẹp, không được hở khe hay so le.
• Chỗ cắt quanh ổ điện, ống nước. Đường cắt phải gọn, nắp che phủ kín được vết cắt. Cắt xấu rồi trám keo cho khuất là làm ẩu.
• Hàng gạch cuối cùng sát trần hoặc sát tường. Không nên là dải quá hẹp — thợ giỏi tính trước để chia đều hai bên.
• Ngưỡng cửa nhà vệ sinh. Phải cao hơn sàn phòng ngoài, chặn nước tràn ra ngoài.

Kiểm bằng đèn — cách thấy lỗi mà mắt thường bỏ sót

Tắt đèn phòng. Bật đèn pin điện thoại, đặt sát mặt tường hoặc sàn, chiếu song song với bề mặt chứ không chiếu vuông góc.

Ánh sáng chiếu xiên làm nổi rõ mọi chỗ gồ ghề, vênh mép, gợn sóng mà nhìn thường không thấy. Đây là cách thợ chuyên nghiệp tự kiểm việc của mình.

Làm việc này trước khi ký biên bản. Sau khi ký, mọi lỗi phát hiện đều thành việc thiện chí của nhà thầu, không còn là nghĩa vụ.

Giữ lại gì

• Ảnh tổng thể từng mặt tường, từng sàn
• Ảnh cận các góc và chỗ cắt quanh thiết bị
• Ảnh phép thử nước, thấy rõ sàn sau 5 phút
• Danh sách viên gạch rỗng đã đánh dấu, nếu có
• Gạch thừa — giữ ít nhất 5–10 viên mỗi loại, cất nơi khô. Vài năm sau vỡ một viên, cùng mã gạch cũng có thể khác lô, khác màu.
• Ảnh nhãn thùng gạch, có mã và số lô

Lỗi nào sửa được, lỗi nào phải làm lại

Sửa được tại chỗ: ron chưa đầy, ron loang màu, vài viên rỗng ở chỗ khuất — cạy lên dán lại từng viên.

Phải làm lại cả mảng: sàn không thoát nước, gạch rỗng trên diện rộng, ron lệch nhìn rõ bằng mắt thường.

Ranh giới nằm ở chỗ: sửa vá có để lại dấu vết không. Một viên dán lại thường lộ đường ron mới. Nếu ở chỗ khuất thì chấp nhận được; ở giữa phòng thì nên yêu cầu làm lại mảng.

Nói rõ điều này trước khi thợ bắt đầu sửa, để hai bên cùng biết đâu là "đạt".