Hướng dẫn nghiệm thu điện âm tường trước khi tô trát

Đây là buổi nghiệm thu có cửa sổ hẹp nhất trong cả công trình. Dây điện đã đi xong, tường chưa tô. Sau buổi này, mọi thứ nằm trong tường vĩnh viễn. Muốn sửa phải đục.

Và khác với gạch hay sơn, lỗi điện âm tường không chỉ tốn tiền — nó gây cháy. Đây là hạng mục duy nhất mà bỏ qua nghiệm thu là chấp nhận rủi ro tính mạng.

Một buổi kiểm đầy đủ mất khoảng một tiếng. Đổi lấy hai mươi năm yên tâm.

Trước tiên: chụp ảnh toàn bộ tường

Việc quan trọng nhất, làm đầu tiên, và nhiều người quên.

Chụp từng mặt tường khi đường điện còn lộ, chưa tô. Chụp đủ để nhìn ra vị trí mọi đường dây so với mép tường, mép cửa, mặt sàn. Tốt nhất là đặt một cây thước vào khung hình để sau này ước lượng được khoảng cách.

Vì sao quan trọng: ba năm sau bạn khoan tường treo tivi. Không có ảnh này thì khoan là đánh cược. Có ảnh thì biết chính xác chỗ nào tránh.

Đây là tài sản dùng suốt đời căn nhà. Lưu vào máy tính, sao ra thêm một bản ở nơi khác.

Kiểm đường đi của dây

Đường phải thẳng đứng hoặc nằm ngang. Không được đi chéo. Lý do không phải thẩm mỹ — đường thẳng thì đoán được, đường chéo thì không ai biết nó chạy đâu, và người khoan tường sau này sẽ khoan trúng.

Đường dây đi xuống ổ cắm phải thẳng từ trên xuống hoặc dưới lên, đúng mạch dọc của ổ đó. Nhìn tường mà thấy các rãnh cắt loằng ngoằng là dấu hiệu thợ làm theo thói quen, không theo bản vẽ.

Kiểm độ sâu rãnh. Ống luồn dây phải chìm hẳn dưới mặt tường, còn đủ chỗ cho lớp vữa tô phủ lên. Ống nhô lên gần bằng mặt tường thì sau khi tô sẽ thành vệt nứt dọc theo đường ống.

Rãnh không được cắt ngang dầm, cột. Đây là lỗi nặng về kết cấu, không phải về điện. Nếu thấy rãnh cắt vào cột bê tông, dừng lại và hỏi rõ.

Kiểm ống luồn dây

Dây điện phải nằm trong ống, không được chôn trực tiếp vào tường. Chôn trần thì sau này không thay dây được, mà dây điện có tuổi thọ ngắn hơn căn nhà.

Kiểm ống có bị bẹp không. Nhìn dọc suốt tuyến. Chỗ bẹp là chỗ không rút dây ra được, và cũng là chỗ dây bị kẹp gây nóng.

Phép thử rút dây. Đây là phép thử ít người biết mà rất đáng làm: chọn vài tuyến, yêu cầu thợ kéo thử dây trong ống. Dây phải trượt được. Nếu kéo không nhúc nhích, tức là ống bẹp hoặc bị vữa lọt vào — sau này hỏng một sợi dây phải đục cả tường.

Kiểm co nối. Chỗ ống đổi hướng phải dùng co, không được bẻ gập ống. Ống bẻ gập là ống bẹp.

Kiểm hộp nối và mối nối

Đây là chỗ gây cháy nhiều nhất trong nhà.

Mọi mối nối phải nằm trong hộp nối, và hộp nối phải chạm tới được sau khi hoàn thiện — tức là nằm sau nắp ổ cắm, công tắc, hoặc hộp kỹ thuật. Mối nối chôn giữa tường rồi tô kín lên là sai, dù thợ có nói "nối kỹ rồi".

Lý do: mối nối là điểm yếu nhất của mạch. Nó lỏng dần theo thời gian do giãn nở nhiệt, phát nhiệt, rồi cháy. Nằm trong hộp thì kiểm được, siết lại được. Chôn trong tường thì đến lúc cháy mới biết.

Kiểm cách nối. Dây phải được nối bằng đầu cốt hoặc cút nối chuyên dụng, siết chặt, rồi bọc kín. Xoắn tay rồi quấn băng keo là cách làm không đạt, dù rất phổ biến.

Kiểm tiết diện dây

Chỗ này khó kiểm bằng mắt nhưng dễ bị cắt xén, vì dây nhỏ hơn rẻ hơn đáng kể.

Trên vỏ dây có in tiết diện. Đọc và đối chiếu với thiết kế. Nguyên tắc chung:

• Chiếu sáng: thường 1.0–1.5 mm²
• Ổ cắm thường: thường 2.5 mm²
• Máy lạnh, bình nóng lạnh, bếp từ: thường 4.0 mm² trở lên, và phải có mạch riêng

Con số cụ thể tuỳ công suất thiết bị và chiều dài tuyến — điều quan trọng là đối chiếu với bản vẽ, đừng chấp nhận "dây này dùng tốt rồi".

Kiểm thiết bị công suất lớn có mạch riêng chưa. Máy lạnh và bình nóng lạnh đi chung mạch với ổ cắm phòng là lỗi thường gặp và nguy hiểm.

Chụp ảnh chữ in trên vỏ dây ở nhiều tuyến khác nhau. Giữ cả vỏ cuộn dây nếu còn.

Kiểm dây tiếp địa

Dây tiếp địa (thường màu vàng sọc xanh lá) là thứ cứu người khi thiết bị rò điện. Nó hay bị bỏ để tiết kiệm.

Kiểm có dây tiếp địa ở: mọi ổ cắm ba chấu, bình nóng lạnh, máy lạnh, máy giặt, bếp từ, tủ lạnh, và vỏ tủ điện.

Nếu ổ cắm có ba lỗ mà phía sau chỉ có hai dây, thì lỗ tiếp địa đó chỉ để trang trí.

Kiểm vị trí ổ cắm và công tắc — trước khi quá muộn

Đây là lúc cuối cùng còn dời được. Đứng trong phòng và hình dung thật kỹ:

• Ổ cắm đầu giường có bị tủ đầu giường che không
• Ổ cắm phòng khách có bị lưng sofa chắn không
• Công tắc có bị cánh cửa mở ra che mất không
• Bếp: ổ cắm có cách bồn rửa đủ xa không, có đủ ổ cho các thiết bị không
• Chỗ đặt bàn làm việc, tivi, tủ lạnh — đủ ổ chưa

Dời một ổ cắm lúc này gần như miễn phí. Sau khi tô tường thì thành việc đục phá.

Phép đo bắt buộc — thông mạch và cách điện

Hai phép đo này cần đồng hồ đo, do thợ điện thực hiện, nhưng bạn phải có mặt và yêu cầu ghi lại kết quả.

Đo thông mạch: xác nhận mỗi tuyến đã nối đúng nơi, không đứt, không nhầm.

Đo cách điện: đây mới là phép đo quan trọng. Nó cho biết vỏ dây có bị xước, bị vữa ăn mòn, hay bị đinh đâm không. Giá trị đo được thường phải trên 0,5 MΩ — thợ điện sẽ biết ngưỡng cụ thể theo tiêu chuẩn.

Yêu cầu chụp ảnh màn hình đồng hồ khi đo, kèm ghi tuyến nào. Nếu thợ nói "không cần đo, chắc chắn ổn", đó là dấu hiệu cần cẩn thận hơn, không phải cẩn thận ít hơn.

Giữ lại gì

• Ảnh toàn bộ tường khi dây còn lộ — quan trọng nhất, dùng suốt đời căn nhà
• Bản vẽ điện đã cập nhật theo thực tế thi công, nếu có thay đổi so với thiết kế
• Ảnh chữ in trên vỏ dây, nhiều tuyến
• Ảnh các hộp nối trước khi đóng
• Kết quả đo cách điện, có ảnh đồng hồ
• Biên bản nghiệm thu ký hai bên, ghi rõ ngày

Dừng ngay nếu gặp bốn dấu hiệu này

• Mối nối chôn giữa tường, không nằm trong hộp
• Dây chôn trực tiếp, không có ống luồn
• Không có dây tiếp địa ở thiết bị công suất lớn
• Thợ giục tô tường trước khi bạn kịp chụp ảnh và đo

Bốn thứ này không thương lượng được. Tô tường lên rồi thì chi phí sửa gấp nhiều lần, mà rủi ro thì không quy ra tiền được.