7 sai lầm khi chọn nhà thầu giá thấp

Chọn nhà thầu giá thấp không phải sai lầm. Sai lầm nằm ở bảy điều người ta thường làm kèm theo quyết định đó — và chính chúng biến một lựa chọn hợp lý thành một công trình kéo dài.

Nếu bạn đang nghiêng về bên rẻ nhất khi chọn thầu, bảy mục dưới đây là thứ cần tránh, không phải lý do để đổi ý.

1. So tổng tiền mà không so phạm vi?

Sai lầm gốc, sinh ra sáu cái còn lại.

Ba báo giá viết theo ba kiểu thì ba con số không so được với nhau. Bên A tính cả dọn phế thải, bên B không. Bên A tính gạch 400k/m², bên B tính 250k. Tổng của A cao hơn — nhưng A và B đang báo giá cho hai công việc khác nhau.

Cách tránh: dựng danh sách hạng mục của riêng bạn, gom mọi hạng mục xuất hiện ở bất kỳ bên nào, rồi điền giá ba bên vào. Ô trống chính là thứ cần hỏi.

Sau khi điền đủ, thứ hạng thường đã khác.

Xem thêm cách so sánh 3 báo giá thi công mà không bị rối để có bảng mẫu cụ thể.

2. Không hỏi vì sao rẻ?

Giá thấp có thể hoàn toàn chính đáng: nhà thầu đang thiếu việc, đang thi công công trình bên cạnh nên tiết kiệm chi phí đi lại, hoặc đội thợ nhà nên không qua trung gian.

Vấn đề không phải giá thấp. Vấn đề là không biết vì sao nó thấp.

Câu hỏi đúng không phải "sao anh rẻ vậy" — nghe như mặc cả và họ sẽ trả lời chung chung. Hỏi thế này tốt hơn: "Báo giá này gồm những gì, và không gồm những gì?"

Người trả lời rành mạch thì giá thấp là lợi thế thật. Người lảng sang chuyện khác thì phần chênh lệch vẫn nằm đâu đó.

3. Chấp nhận vật tư ghi chung chung?

Dòng ghi "sơn nước trong nhà" có thể là loại 800 nghìn một thùng, cũng có thể là 2,4 triệu. Cùng một dòng chữ, chênh ba lần.

Đây là chỗ phần chênh lệch giá hay ẩn vào — và nó ẩn hợp pháp, vì hợp đồng không ghi gì cụ thể để mà sai.

Cách tránh: yêu cầu ghi hãng và mã sản phẩm vào phụ lục hợp đồng. Thêm câu: "Trường hợp vật tư đã ghi không có hàng, bên thi công phải báo trước và được chủ nhà xác nhận loại thay thế."

Đề nghị này lọc rất mạnh. Người định dùng đúng vật tư đã báo thì ghi vào không mất gì.

4. Ứng trước quá nhiều?

Nhà thầu giá thấp thường mỏng vốn hơn — đó là lý do họ rẻ. Nên họ hay đề nghị ứng nhiều.

Ứng 50% khi chưa có gì trên công trường nghĩa là bạn mất phần lớn đòn bẩy ngay từ đầu. Nếu có trục trặc, bạn đang ở thế người đi đòi.

Mức hợp lý: 20–30%, và phải đổi lấy một việc cụ thể — vật tư đợt đầu đã tập kết, có biên bản kiểm đếm — chứ không đổi lấy lời hứa bắt đầu.

5. Không kiểm đội thợ đang chạy mấy công trình?

Giá nhân công thấp đôi khi vì một đội đang nhận bốn việc cùng lúc. Không ai nói dối bạn — chỉ là nhà bạn sẽ có những tuần vắng người.

Chi phí ở đây không phải tiền, mà là thời gian. Chậm ba tháng nghĩa là thêm ba tháng tiền thuê nhà, hoặc ba tháng chưa cho thuê được.

Hỏi hai con số: đội có bao nhiêu người, đang chạy mấy công trình. Rồi tự nhẩm: bao nhiêu người sẽ có mặt ở nhà bạn mỗi ngày.

6. Bỏ qua các hạng mục bị che khuất?

Đây là chỗ gây thiệt hại lâu dài nhất, vì bạn chỉ biết sau nhiều tháng:

• Chống thấm quét một lớp thay vì hai đến ba
• Bỏ lớp sơn lót chống kiềm
• Dây điện tiết diện nhỏ hơn thiết kế
• Keo dán gạch loại thường thay vì loại chuyên dụng
• Thiếu lớp cán nền trước khi lát

Những thứ này nhìn không ra khi mới xong. Chúng lộ vào mùa mưa thứ hai — lúc đã hết hạn bảo hành thi công, và sửa thì phải đục.

Cách tránh: ghi vào hợp đồng rằng các hạng mục sắp bị che khuất bắt buộc nghiệm thu trước khi che. Chống thấm phải ngâm nước 24 giờ. Điện âm tường phải chụp ảnh và đo cách điện trước khi tô.

Đây là điều khoản đáng giá nhất trong cả hợp đồng khi chọn nhà thầu giá thấp.

Xem thêm hướng dẫn nghiệm thu điện âm tường và hướng dẫn nghiệm thu chống thấm nhà vệ sinh.

7. Dùng báo giá thấp để ép bên mình muốn chọn?

Chuyện rất thường gặp: cầm báo giá thấp nhất đưa cho bên bạn thật sự muốn làm việc cùng, yêu cầu họ hạ bằng.

Cách này có tác dụng ngắn hạn nhưng rủi ro dài hạn. Nếu bên đó hạ giá mà không đổi phạm vi, phần chênh phải bù từ đâu đó — thường là mục 6 ở trên, những chỗ bạn không nhìn thấy.

Cách lành hơn: nói rõ ngân sách của bạn, hỏi họ cắt hạng mục nào để về mức đó.

Người làm thật sẽ đề xuất cắt những thứ có thể làm sau — nội thất rời, thiết bị, một số hạng mục trang trí. Người chỉ muốn chốt đơn sẽ đồng ý hạ ngay mà không cắt gì.

Câu trả lời của họ cho bạn biết nhiều hơn con số cuối cùng.

Khi nào giá thấp thật sự đáng lo?

Ba dấu hiệu, gặp cả ba thì nên cẩn thận:

• Chênh trên 25% so với hai bên còn lại — gần như chắc chắn họ đang báo giá cho một phạm vi khác
• Không đưa được bảng khối lượng chi tiết — nghĩa là con số đến từ cảm tính, không từ bóc tách
• Khó chịu khi bị hỏi kỹ — phần khó chịu đó sẽ quay lại trong lúc thi công

Chỉ có một dấu hiệu thì bình thường. Có cả ba thì phần chênh lệch đó bạn vẫn sẽ trả — chỉ là chưa biết vào lúc nào.

Câu hỏi thường gặp

Nếu đã lỡ ứng trước quá nhiều cho nhà thầu giá thấp thì nên làm gì?

Tăng cường giám sát chặt hơn cho phần còn lại — yêu cầu nghiệm thu từng giai đoạn nhỏ trước khi thanh toán tiếp, thay vì để dồn đến cuối. Không nên hoảng loạn đòi lại tiền đã ứng nếu công việc vẫn đang diễn ra bình thường, vì điều đó dễ đẩy quan hệ hai bên vào căng thẳng không cần thiết.

Làm sao biết đội thợ có đang chạy nhiều công trình cùng lúc thật hay không?

Ngoài hỏi trực tiếp, có thể quan sát thực tế: số người có mặt tại công trình có ổn định qua các ngày không, hay thất thường không rõ lý do. Cũng có thể hỏi xin xem một công trình khác họ đang làm, nếu họ sẵn sàng cho xem thì đó là tín hiệu tốt.

Nói lại cho gọn

Nhà thầu rẻ nhất có thể là lựa chọn đúng. Điều kiện: bạn phải trả lời được câu "bên này rẻ hơn ở chỗ nào, và vì sao".

Trả lời được thì rẻ là lợi thế thật. Không trả lời được thì bạn chưa chọn nhà thầu — bạn mới chọn một con số.

Đọc thêm góc nhìn khác về vấn đề này: vì sao báo giá nhà thầu thấp chưa chắc là rẻ.