Chọn thầu: cách so sánh 3 báo giá mà không bị rối

Chọn thầu đúng bắt đầu từ việc so được báo giá cho đúng, không phải chọn theo cảm tính. Ba báo giá viết theo ba kiểu thì không so được. Một bên bóc tách 80 dòng, một bên gộp thành 12 nhóm, một bên chỉ có một con số trọn gói. Đặt cạnh nhau chỉ thấy ba tổng tiền — mà tổng tiền là thứ nói ít nhất.

Bài này là cách làm cụ thể, mất khoảng hai tiếng, và nó thường làm đổi thứ hạng ba nhà thầu.

Vì sao không so trực tiếp được?

Ba báo giá khác nhau ở bốn chỗ, và cả bốn đều làm lệch tổng tiền:

Phạm vi khác nhau — bên có tính dọn phế thải, bên không
Vật tư khác nhau — cùng ghi "gạch 60×60" nhưng giá vật tư giả định chênh gấp đôi
Khối lượng khác nhau — cùng một căn nhà mà mỗi bên tính ra một con số
Cách gộp khác nhau — bên tách nhân công và vật tư, bên gộp chung

So tổng của bốn thứ khác nhau này giống như so giá ba giỏ hàng mà không biết trong giỏ có gì.

Bước 1 — Dựng danh sách hạng mục của riêng bạn?

Đây là bước quan trọng nhất, và là bước duy nhất bạn phải tự làm.

Mở cả ba báo giá. Gom mọi hạng mục xuất hiện ở bất kỳ bên nào thành một danh sách duy nhất. Nếu bên A có "bao che thang máy" mà B, C không có, thì dòng đó vẫn vào danh sách.

Danh sách này là thước đo của bạn, không phải của ai trong ba bên. Từ giờ mọi so sánh đều theo nó.

Sắp xếp theo nhóm cho dễ nhìn: tháo dỡ · phần thô · điện nước · hoàn thiện · nội thất · thiết bị · chi phí khác.

Bước 2 — Điền giá ba bên vào?

Mỗi hạng mục một dòng, ba cột cho ba bên. Điền giá từng bên vào.

Ô trống chính là thứ bạn đang tìm. Ô trống nghĩa là bên đó không báo hạng mục này — có thể vì họ không làm, có thể vì họ quên, có thể vì họ tính gộp vào chỗ khác.

Ba khả năng đó dẫn tới ba kết quả rất khác nhau, và bạn phải hỏi mới biết là khả năng nào.

Bước 3 — Hỏi lại về mọi ô trống?

Đây là bước nhiều người bỏ vì ngại. Nhưng nó là bước sinh ra toàn bộ giá trị của việc so sánh.

Câu hỏi cho từng ô trống:

"Hạng mục [X] bên anh có làm không? Nếu có thì vì sao không có trong báo giá — tính gộp vào dòng nào? Nếu không làm thì ai làm, và chi phí khoảng bao nhiêu?"

Ba loại câu trả lời, và ý nghĩa của chúng:

"Có, nằm trong dòng Y" — tốt. Ghi chú lại, đừng cộng thêm.
"Chưa tính, để tôi bổ sung" — bình thường, ai cũng có thể sót. Xin báo giá cập nhật.
"Cái đó tính sau" — dấu hiệu cần chú ý. "Tính sau" nghĩa là tính khi bạn không còn lựa chọn.

Bước 4 — Quy về cùng chuẩn vật tư?

Chỗ này thường làm đổi thứ hạng nhiều nhất.

Với các hạng mục vật tư lớn (gạch, sơn, thiết bị vệ sinh, gỗ), hỏi rõ từng bên: giá đang tính cho vật tư mức nào?

Ví dụ ốp lát: bên A tính gạch 250k/m², bên B tính 400k/m². Chênh lệch 150k × 60 m² = 9 triệu. Riêng khoản này đã đủ đảo ngược một khoảng chênh tổng.

Cách xử lý: chọn một mức vật tư làm chuẩn, yêu cầu cả ba báo lại theo mức đó. Hoặc đơn giản hơn — tách hẳn vật tư ra khỏi so sánh, chỉ so giá nhân công, còn vật tư bạn tự mua hoặc thoả thuận riêng.

Cách thứ hai thường minh bạch nhất, vì nhân công là thứ khó nguỵ trang.

Nếu muốn hiểu sâu hơn vì sao cùng một hạng mục lại ra giá khác nhau tới 40%, xem bảng giá thi công nội thất theo m² — vì sao báo giá chênh nhau 40%.

Bước 5 — Đối chiếu khối lượng?

Với vài hạng mục lớn nhất, so khối lượng ba bên ghi.

Nhà chỉ có một, nên khối lượng thật chỉ có một con số. Nếu ba bên ghi ba số khác nhau, ít nhất hai bên đang sai — hoặc họ đang hiểu phạm vi khác nhau.

Chênh dưới 5% — bình thường, do cách tính hao hụt.

Chênh trên 20% — phải hỏi. Thường là một bên tính thiếu diện tích, hoặc một bên tính cả phần bạn không định làm.

Bạn tự kiểm được bằng thước: đo phòng, nhân ra m². Không cần chính xác, chỉ cần biết con số nào ở khoảng đúng.

Bước 6 — Cộng lại và nhìn thứ hạng mới?

Sau khi điền đủ ô trống, quy chuẩn vật tư, sửa khối lượng sai — cộng lại ba cột.

Đến bước này, ba con số mới thật sự so được với nhau. Và thường thì thứ hạng đã khác so với lúc mới nhận báo giá.

Sau khi số đã ngang nhau thì so gì?

Nếu ba tổng chênh nhau dưới 10%, tiền không còn là yếu tố quyết định. Lúc này so những thứ khác:

Cách họ trả lời ở bước 3. Ai giải thích rõ ràng, ai lảng tránh, ai khó chịu vì bị hỏi. Đây là bản xem trước của cách họ sẽ làm việc khi có vấn đề trên công trường.

Thời gian phản hồi. Xin báo giá cập nhật, bao lâu thì có. Chậm lúc đang muốn ký hợp đồng thì lúc thi công sẽ thế nào.

Công trình cũ kiểm được. Xin hai công trình gần nhất kèm số điện thoại chủ nhà. Gọi một cái là đủ biết.

Đội đang chạy mấy công trình. Đội 5 người nhận 4 việc song song thì nhà bạn sẽ có những tuần vắng người.

Điều khoản thanh toán. Ai đề nghị chia theo mốc nghiệm thu, ai muốn ứng nhiều trước — xem cách chia mốc thanh toán theo tiến độ thi công để biết cách chia mốc nào an toàn cho cả hai bên.

Câu hỏi thường gặp

Chọn thầu nên dựa vào giá thấp nhất hay dựa vào bảng so sánh chi tiết?

Không nên chỉ dựa vào giá thấp nhất — sau khi quy về cùng chuẩn vật tư và khối lượng theo sáu bước trên, giá thấp nhất ban đầu nhiều khi không còn là giá thấp nhất thực tế. Bảng so sánh chi tiết theo từng dòng cho kết quả đáng tin hơn nhiều so với việc chỉ nhìn ba tổng tiền.

Có cần làm đủ sáu bước cho mọi công trình, kể cả sửa chữa nhỏ không?

Với việc nhỏ (dưới vài chục triệu, ít hạng mục), có thể rút gọn còn ba bước: dựng danh sách hạng mục, hỏi lại ô trống, và so giá nhân công riêng vật tư riêng. Sáu bước đầy đủ phù hợp hơn với công trình lớn có nhiều hạng mục dễ gây nhầm lẫn.

Vì sao không nên chỉ dùng báo giá để mặc cả?

Chuyện thường gặp: cầm báo giá thấp nhất đưa cho bên bạn muốn chọn, yêu cầu họ hạ bằng.

Cách này có tác dụng ngắn hạn nhưng rủi ro dài hạn. Nếu bên đó hạ giá mà không đổi phạm vi, phần chênh phải bù từ đâu đó — thường là vật tư hoặc số lớp thi công, những chỗ bạn không nhìn thấy.

Cách lành hơn: nói rõ ngân sách của bạn, hỏi họ cắt hạng mục nào để về mức đó. Người làm thật sẽ đề xuất cắt những thứ có thể làm sau — nội thất, thiết bị. Người chỉ muốn chốt đơn sẽ đồng ý hạ ngay mà không cắt gì.

Câu trả lời của họ cho bạn biết nhiều hơn con số cuối cùng — cũng là điều nên kiểm lại trước khi ký, xem thêm cách kiểm tra hợp đồng thi công trước khi bấm ký.